Decenijama su Sjedinjene Američke Države i evropski saveznici izraelskog režima bili glavni dobavljači oružja Tel Avivu, ali posljednjih godina pojavili su se novi akteri.
U međuvremenu, Indija je, kao novi partner izraelskog režima, podigla vojnu i industrijsku saradnju s Tel Avivom na dosad nezabilježen nivo, postepeno prelazeći iz uloge kupca oružja u jednog od aktivnih partnera u proizvodnji i isporuci oružja i municije ovom režimu.
S tim u vezi, Amnesty International je u izvještaju objavljenom u četvrtak naveo da, uprkos saznanjima da se njeno oružje koristi u napadima na Gazu, Indija i dalje isporučuje municiju, rezervne dijelove i oružje izraelskom režimu.
Organizacija je saopćila da nastavak izdavanja dozvola za izvoz oružja Izraelu izlaže Indiju riziku saučesništva u ratnim zločinima protiv čovječnosti i genocidu u Gazi, te je pozvala New Delhi da odmah obustavi sav direktni i indirektni vojni izvoz ovom režimu.
Strateško vojno partnerstvo
Vojne veze Indije s izraelskim režimom ušle su u novu fazu devedesetih godina, ali je tokom posljednje dvije decenije odbrambena saradnja postala kamen temeljac njihovih bilateralnih odnosa. New Delhi, dugo najveći svjetski uvoznik oružja, okrenuo se Tel Avivu kao jednom od svojih najvažnijih odbrambenih partnera, privučen brzom dostupnošću napredne vojne tehnologije, dronova, sistema protivraketne odbrane i obavještajne opreme.
Prema podacima Stockholmskog međunarodnog instituta za istraživanje mira (SIPRI), Indija je posljednjih godina najveći kupac izraelskog naoružanja, čineći otprilike jednu trećinu njegovog izvoza oružja.
Vojni ugovori između dvije zemlje od početka 2000-ih dostigli su vrijednost od više desetina milijardi dolara. Samo između 2020. i 2024. godine potpisali su više od 20 milijardi dolara vrijedne sporazume o odbrani, što predstavlja oko 34 posto ukupnog izraelskog izvoza oružja. U tom periodu saradnja je otišla daleko izvan kupovine gotove opreme, prelazeći na zajedničku proizvodnju i transfer tehnologije, trend koji je dodatno produbio ulogu Tel Aviva u vojnoj strategiji New Delhija.
Izraelske kompanije Rafael, Elbit Systems i Israel Aerospace Industries također su pokrenule opsežna partnerstva s indijskom odbrambenom industrijom.
Prema podacima podijeljenim na Redditu, jedan od ključnih stubova njihove vojne saradnje jesu Rafaelove protivtenkovske rakete Spike. Indija je posljednjih godina potpisala više ugovora za kupovinu i proizvodnju ovih raketa, pri čemu se dio proizvodnje sada odvija i u samoj Indiji. Sve šira saradnja na vođenim raketama postepeno je integrisala indijsku odbrambenu industriju u izraelske lance snabdijevanja, što analitičari smatraju razvojem koji nadilazi tradicionalni odnos prodavača i kupca.
Drugo lice ovog partnerstva predstavlja zajednički razvoj sistema protivzračne odbrane Barak 8, koji su zajednički razvili Israel Aerospace Industries i Indijska organizacija za istraživanje i razvoj odbrane (DRDO). Ovaj sistem koriste indijska mornarica, ratno zrakoplovstvo i kopnena vojska, vrijedan je milijarde dolara i smatra se zajedničkim vojnim projektom obje strane. Saradnja u ovom projektu nije ograničena samo na kupovinu opreme, već uključuje transfer tehnologije i zajedničku proizvodnju.
Premijer Narendra Modi predstavio je opsežan nacionalni plan na Dan nezavisnosti Indije, 15. augusta 2025. godine, pod nazivom „Misija Sudarshan Chakra“, program višeslojne protivzračne odbrane, zaštite od balističkih projektila i razvoja ofanzivnih zračnih sposobnosti s ciljem pune operativne spremnosti do 2035. godine.
Predstavljen pod motom „Štit i mač“, ovaj program brzo je postao pokretačka snaga novog vala indijsko-izraelskih ugovora o naoružanju. Projekat se direktno oslanja na izraelsku višeslojnu arhitekturu odbrane – Iron Dome, David’s Sling i Arrow sistem – ali s izrazito indijskim pristupom: dio komponenti razvijat će domaća industrija, dio će biti kupljen od Tel Aviva, a značajan dio proizvodit će se zajednički.
Saradnja u oblasti dronova
Tehnologija bespilotnih letjelica postala je jedan od ključnih stubova njihovih vojnih odnosa. Trenutno je Indija jedan od najvećih kupaca izraelskih dronova u svijetu i koristi dronove Heron, Searcher i Harop.
Prema SIPRI-ju, tokom posljednje dvije decenije Izrael je bio jedan od vodećih dobavljača tehnologije bespilotnih letjelica Indiji, a značajan dio indijskih vojnih izviđačkih i nadzornih sposobnosti sada se oslanja na opremu izraelske proizvodnje. Elbit Systems je počeo proizvoditi dronove iz porodice Hermes 900 u Indiji putem zajedničkog preduzeća Adani-Elbit Advanced Systems India.
Israel Aerospace Industries (IAI), u međuvremenu, sarađuje s indijskim kompanijama na modernizaciji dronova Heron i razvoju bespilotnih sistema nove generacije. Reuters je izvijestio da je tokom sukoba Indije i Pakistana u maju 2025. godine New Delhi koristio lutajuću municiju Harop za napade na vojne ciljeve i neutralizaciju pakistanskih sistema protivzračne odbrane.
Rat u Gazi i porast vojne saradnje New Delhija i Tel Aviva
Kada je rat u Gazi izbio u oktobru 2023. godine, postojala su velika očekivanja da će globalni protesti i pravni pritisak natjerati na preispitivanje vojnih veza s Tel Avivom. Međutim, dogodilo se upravo suprotno.
Amnesty International dokumentovao je najmanje 2.596 vojnih pošiljki iz Indije u Izrael između 7. oktobra 2023. i novembra 2025. godine. Pošiljke su uključivale više od 390.000 dijelova za lako naoružanje, gotovo 565.000 komponenti za eksplozivna sredstva, uključujući granate kalibra 155 mm, bojeve glave za lutajuću municiju i komponente za oklopna vozila, isporučene glavnim izraelskim odbrambenim kompanijama poput Elbit Systemsa, Rafaela i Israel Aerospace Industriesa.
Amnesty je upozorio da, s obzirom na privremenu odluku Međunarodnog suda pravde kojom je utvrđen vjerodostojan rizik od genocida u Gazi, Indija rizikuje saučesništvo u ozbiljnim kršenjima međunarodnog prava.Izvještaji pokazuju da su New Delhi i Tel Aviv pregovarali o novim ugovorima vrijednim više milijardi dolara za period 2025–2026, uključujući paket vrijedan približno 3,7 milijardi dolara za sisteme protivraketne odbrane. Dana 4. novembra 2025. godine dvije zemlje potpisale su memorandum o razumijevanju o odbrambenoj saradnji tokom 17. sastanka Zajedničke radne grupe u Tel Avivu, koji obuhvata istraživanje i razvoj, industrijsku saradnju i nabavku vojne opreme.
Ovaj sporazum otvara put unapređenju njihovih odnosa na nivo „posebnog strateškog partnerstva“ tokom Modijeve posjete Tel Avivu u februaru ove godine. U zajedničkom saopćenju Netanyahua i Modija predstavljen je plan za zajednički razvoj naprednih vojnih tehnologija, čime se saradnja udaljava od pukih izvoznih ugovora.
Pojavili su se i izvještaji o mogućem novom sporazumu vrijednom između 8 i 10 milijardi dolara. Ako bude finaliziran, označit će prekretnicu: Indija više neće biti samo kupac, već i tehnološki partner u izraelskoj vojnoj industriji.
Ono što ovu promjenu čini posebno značajnom jeste promijenjena priroda samog odbrambenog odnosa. Dok je Indija nekada uglavnom uvozila izraelsko oružje, sada se integriše u lanac snabdijevanja izraelske vojne industrije. Time Tel Aviv dobija mogućnost smanjenja troškova proizvodnje, dok dio svojih ratnih potreba podmiruje iz indijskih industrijskih kapaciteta.
Posmatrano u cjelini, produbljivanje odbrambenog partnerstva između New Delhija i Tel Aviva, čak i dok međunarodni pritisak na vladu Benjamina Netanyahua raste, sugeriše da strateški i sigurnosni interesi i dalje imaju prednost nad kritikama zbog kršenja ljudskih prava. Nastavak ovog odnosa ne samo da učvršćuje njihovo vojno partnerstvo, već i jača kapacitete izraelskog režima za nastavak sukoba širom regije.
PISjournal
Your Comment